A few words for a real hero...

The dust is slowly settling down. The Delhi braveheart's funeral pyre is now ash, her last remains by now perhaps one with the Ganga's already overburdened waters. The sordid year has just breathed its last.

Now, I believe is the time to spare a thought for the one shining example that may have saved Indian chivalry from complete degradation. One man, who, when we were all expressing our anguish, silently felt the worst. The man who saw it all in all its gruesomeness. While the graphic descriptions of the gangrape have shocked us, only he was scarred for life.

Stoic silence may mean anything -- a deeply disturbed mind, or plain fortitude. Because what he lost two weeks back, and again following her death, was much more than a relationship or perceived self-respect. What he lost was perhaps all that he was made up of.

As the six brutes took turns to snuff out the torch of manhood, one man lit a candle -- a candle much more brighter than those held by all of us angry souls.

So, here's to THE man. To, perhaps, 'Nirbhaya/Amanat's' only friend in need.

A tribute to his courage, silent suffering and sheer tenacity.

Salute, sir!

Escape to No-Where - By Amar Bhushan (A Review)

It is a story which, when it erupted some 10 years back in the national media, had us sitting on the edges of our seats and biting nails. Till then, folks of my generation had only heard of RA&W and its clandestine and espionage activities. We had heard even less about counter-espionage, except in a few glamourized versions in James bond movies. Of course, we always had Le Carre and his “safe houses”. But rarely anything in the Indian context.

The even now faceless Rabinder Singh caught our collective imagination as the quintessential “traitor”. A man who ducked our internal and external intelligence agencies, siphoned off tonnes of information and also managed to give Indians sleuths the slip, before disappearing somewhere in the US of A under layers of fake identities and security rings.

Amar Bhushan, a former bureaucrat (I assume he worked with RAW), finally gives us a clear picture, though fictionalized, of what really happened in the episode.

In many ways far more realistic than even Le Carre’s rendering of the murky world of espionage and counter espionage, "Escape To No-Where" is a surprise package. The very first page grabs you by the collar, demanding attention. It is a thoroughly deglamourized portrayal of the Indian external intelligence agency’s workings, replete with red-tape, procedural dreariness and operational lethargy. No blood. No fancy sequences. No smart-ass repartees. Yet, that is what makes this whole tale all the more nerve-wracking.  

Amar Bhushan, the author, trips several times in the writing style department. The copy-editors and proof readers have done a job that would put even the south block babus to shame. Yet the glaring mistakes, jarring typos and a surfeit of clichés do not take a wee bit away from the mystery of one of the biggest espionage scandals that hit India in recent memory.

I’m sure Rabinder Singh, perched comfortably – or even not so comfortably, going by the book – in the hinterlands of America, would thoroughly enjoy this systematic peeling away of his life as a US mole in the heart of India’s premier spy organization. 

A great book.

Pax Indica (Shashi Tharoor) -- A brief review

I started the Pax Indica with a lot of enthusiasm. I've always liked his style of writing. And IR and geostrategy are two of my favourite subjects.

But the initial few chapters were a dampener. I felt they merely took off from where C Raja Mohan left in his "Crossing the Rubicon". For someone who has closely been following India's cruise in the international waters, there was nothing new; just a brushing up session. I realised these chapters were for those who are new to the subject.

Yet, things perked up once the sweep of the current state of India's IR got covered. I was particularly enriched by the 'domestic underpinnings of India's foreign policy' and his take on Indian diplomats.

All in all, Pax Indica is a timely and enriching book. An imperative for anyone even tangentially interested in the subject.

Malayalam cinema -- a new wave

A few years ago during a discussion on Malayalam cinema in Orkut, I held forth that I rarely watched the latest Malayalam movies. I said I preferred watching – repeatedly even -- movies of the 1980s and 90s. I found them honest, unpretentious and uplifting.

I was absolutely bored and utterly disgusted by the crap that Lal and Mammooty were churning out in the name of performance in the late 1990s, ’00s and ’10s. The plots were horrendous, the music was simply forgettable, the dialogues plain unconvincing and the acting came across as worse than those by debutantes.

Commercial Malayalam cinema had stagnated. And as always, it was the pigs, as represented by the reigning stars of the day, who ruled in the dirty stagnating waters.

Fresh faces like Dileep (I dare call him fresh for the sake of contrast with the bulging behemoths Lal, Gopi and Mammooty) Surya and Kunchacko Boban, though pretty talented, were trapped in the mores, styles and other entrapments of traditional Malayalam cinema, which was so obviously stale.   

  

The so called art movies – ones such as Ore Kadal and Vanaprastham – were bloody pseudo. Classic examples of movies that were made ONLY to win awards, fuelled by a narcissist star’s aesthetic ambition.

  

Malayalam cinema had, in short, stopped evolving. It lived under the fading limelight of its heady days.

However, that was then.

In 2011, on a trip to Kozhikode, I decided to splurge on movies again. I was taking a risk. But I was desperate for a taste of the latest in Malayalam cinema. So Rs 2,000 was not a huge amount for an assorted 20 movies of the past one year.

What I found was nothing short of a revelation --  a revelation that has today forced me to retract my earlier stand that I’d rather not lap up the latest wares of the industry.

While I must accept that there are miles to go, Malayalam cinema is certainly undergoing a renaissance – in style, content, technique, tone and performances.

It’s a transformation that fits the bill as the next wave after the change that swept through in the 1980s. Ushered in by such stalwarts as Padmarajan, Bharathan, Lohitadas, Satyan Anthikkad and others, that was when the movie-buff Malayalee began to expect a new standard that rendered almost everything of the previous era outdated.

Movies such as Traffic, Cocktail, Kerala Café, Chappa Kurishu, 22 Female Kottayam, and the like, though hardly complete and worth being called the best or great, have literally opened a can – a can of ideas, talent and vision.     

They have dug a deep divide, as BC and AD. Although, the exact date of the transformation is difficult to locate, it has been a revolution – and I suspect a revolution spread over some five years ending in 2012.

It struck me only last week though.

   

I was watching Pranayam – a movie I liked some time ago – on Sunday.

While the plot was endearing and performances convincing in the conventional sense, my perspective had undergone a sea change.

Pranayam – with the background score inevitably following every frame and sequence (someone enlighten these guys about the importance and depth of silence) -- was clearly a BC movie on the Malayalam cinema timeline. Dialogues were jarringly lyrical and preachy. Acting was, of course, still reminiscent of the era when Anupam Kher and Lal epitomized the skill.     

Pranayam was a complete movie, but so outdated in its craft.

In contrast was Chappa Kurishu, a movie that had so many loose ends – it was boring at times, the acting department was far from convincing (particularly of Vineeth Sreenivasan and his lady love), music was forgettable. But Chappa Kurishu, with its plot, Fahad Fazil’s performance and the ‘punchy’ climax, was emblematic of the new energy, sensibilities, style and narrative of the new Malayalam cinema.

Chappa Kurishu and Pranayam are contemporaries. But clearly, they represent two different eras. The former is I guess the last gasp of a dying breed so badly tarred by the latest specimen of its kind. The latter is the future.

It’s painful to call the likes of Lal, Padmarajan and Satyan Anthikkad outdated. But that’s what should be. And I welcome that all-changing next wave.

Kali Ma beer: Frothing cartoons, bitter nothings

In the 60^th year of India’s Parliament, raising a toast in the name of goddess Kali is not our ‘pitcher of piety’, or so it seems to our representatives there. Coming amidst the cartoon controversy, Tuesday’s Rajya Sabha sideshow saw more competitive carping. Yet, another frayed feather to our cap of legislative infamy. 

The story goes something like this. Portland, US-based Burnside Brewing Co decides to launch a beer named “Kali-Ma”. A section of Indians and some MPs promptly do what they far too easily of late: take offence.

Apparently appalled at the American company’s blasphemy, the BJP’s Ravishankar Prasad even read out the product’s ad-line in the House: “Come, worship the black one, Kali, as the ultimate reality.”

However, this outcry doesn’t seem to be in line with either the fiery concept and myth of Kali itself or even the realities of India’s own alcoholic drinks industry.

First, the most basic incongruence of the MPs’ misplaced piety, going by Centre for Policy Research (New Delhi) economist Bibek Debroy’s take on the goddess.

“Kali is clearly portrayed as drinking before she sets off to kill Mahishasura in the Chandika section of the Markandeya Puran. While the word used is ‘madhu’, it is clear what is meant going by the subsequent description of Kali being inebriated,” he told me.

Debroy would know. He is the author of an abridged version of the Purans. In the Hindu pantheon, Kali is the surreal epitome of volatile energy, almost equal to the explosive essence of Siva.

According to Rachel F. McDermot and Jeffrey J. Kripal, “As his (Siva’s) consort… Kali often plays the role of inciting him to wild behavior… exciting him to take part in dangerous, destructive behavior that threatens the stability of the cosmos.”

Kali’s bizarre resplendence is described in The Gospel of Sri Ramakrishna this way:

“Crazy is my Father, crazy my Mother, And I, their son, am crazy too!

Shyama (Kali’s epithet) is my Mother’s name,

My Father strikes His cheeks and makes a hollow sound:

Ba-ba-boom! Ba-ba-boom

And my Mother, drunk and reeling,

Falls across my Father’s body!

Shyama’s streaming tresses hang in vast disorder;

Bees are swarming numberless

About her crimson Lotus Feet.

Listen, as She dances, how Her ankles ring!”

Going by these, one would think Burnside Brewing hit the bull’s eye with Kali-Ma—“spiced wheat ale involving cardamom, fenugreek, cumin, India dandicut peppers, etc”.

Some Parliamentarians obviously think otherwise though.

Perhaps, the argument is against using a revered icon commercially. Now, that could be taken seriously but for the popularity of one of India’s oldest beer brands – Kalyani Black Label.

'Kalyani’ is goddess Parvathy, Kali’s modest and sober version. With 7.8% alcohol content, one of the highest in the category, the brand is particularly popular it seems in Kali’s own city Kolkata. And guess who owns it?

In Indian mythology, Amrut is the drink of immortality. Perhaps our MPs just need to down a couple of ‘Patialas’. Cartoons too could do with a life!

Death Throes Of A Civilisation?

A newspaper opinion piece sometime back began with a rhetorical question about us: “Is India an ancient civilization on the cusp of modernity? Or is it actually a 3,500-year-old civilization in an advanced state of decay? We believe it’s the former, and middle-class Indians take pride in their belief that we are living in one of the world’s greatest cultures.”

But the real answer perhaps was playing it out in a long drawn, dramatic episode that began in the mid 1990s. Curtains fell on the final act recently.

According to media reports, Maqbool Fida Hussein, India’s most celebrated modern painter – venerable 95-year-old seeped in the syncretic culture of Pandharpur, Maharashtra, and soaked not just in the knowledge but also deep understanding of Hindu mythology and religious universe – has been conferred the nationality of Qatar by the Royal family of that tiny Arabian country.

Whether he accepts it or not, or whether that means he no more remains an Indian, is merely an immaterial technicality. It is the putrid atmospherics that indicate a rot among an ancient people, whose cultural and civilisational hubris hides the philistinism that flourishes in the nation hurtling towards forced modernity.

A billion plus people could not conjure up the guts to stand up to that creeping crudity of society and for the harassed artiste.

A state married to the idea of ‘freedom of expression’ could not muster up the meager resources to ensure the safety of one of the most priced modern cultural symbols of the country.

A supposedly thriving breed of intelligentsia could not counter the fraudulent, silly and diabolical accusations against conventional notions of artistic grammar, ideation and execution by a handful of people who never really understood art, let alone appreciate its social implications.

The bloodthirsty hoodlums who hounded him chose to not understand several of India’s ancient principles:
1. that religion is not stagnant;
2. that religious philosophy must also accommodates profanity;
3. that gods and goddesses of the Hindu pantheon are mere signposts in the human being’s path to self-actualisation. They are not self-actualisation personified;
4. that art and literature are the spearheads that guide a society towards progress;
5. that free ideation and expression are the cornerstones of a healthy society;
6. that artistes are not supposed to think within the four-walls of social mores and norms;
7. that it is their job to explore the outer realms of these very social norms.

Looking at it in another perspective, it is only fitting that Hussain abandons India. The original spirit of enquiry, openness of mind and veneration of new spiritual and social ideas that India was known for, have already shrunk to non-existence – or let’s say thrashed into non-existence.

So, Hussain’s artistic merit notwithstanding, the quintessential India that he long represented is already a thing of the past. There is no place for him in this land anymore.

We deserve to rot. We will.

യാത്ര

ഒരു മങ്ങിയ വെളിച്ചത്തില്‍, എന്തോ തോന്നി, ഞാന്‍ എണീറ്റ്‌ നടന്നു. നാലുഭാഗവും ഒരു മുഴക്കം – ഒരു കൂട്ടം വമ്പന്‍ വണ്ടുകള്‍ തമ്മില്‍ സ്വകാര്യം പറയുന്നത് പോലെ.

അതില്‍ ചിലതൊക്കെ ഇക്കി മനസ്സിലായി... "ഹെട്ലൈന്‍", "ഗ്രാഫിക്" , “എകനോമി”, “ക്രെഡിറ്റ്‌” എന്നൊക്കെ. പക്ഷെ മോത്തമായിട്ടോന്നും പിടി കിട്ടിയില്ല. ഇടയ്ക്കിടെ എതോ ഒരു ചിലങ്ക “കിലുകിളൂ, കിലുകിളൂ” എന്ന് പൊട്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.

ആ, എന്തായാലും ഞാന്‍ പോകുന്നു. മൊബൈല്‍ ഫോണും, ബാഗും ഒന്നും എടുത്തില്ല. ഇക്കി വീട്ടില്‍ പോകാന്‍ ധ്രിതിയായി...

അവിടെ കുട്ടികള്‍ ഇരുന്നു ചീട്ടു കളിക്കുന്നുണ്ട്. കൂട്ടത്തില്‍ സൊറ പറയുന്നു. ഞങ്ങളുടെ ആ തുറന്ന ഉമ്മറത്ത്‌ അവര്‍ അട്ടഹസിച്ചു ചിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങള്‍ക്ക് ചിരിക്കാനുള്ള കാരണങ്ങള്ക്കണോ പഞ്ഞം? ഒന്നും ഇല്ലെങ്കില്‍ അവളുടെ കാര്യങ്ങള്‍ പറഞ്ഞാല്‍ മതിയല്ലോ. പക്ഷെ ആരാണ് അവള്‍ എന്ന് ഓര്‍മ വരുന്നില്ല. ഒരു മുഖത്തിന്റെ രേഖാചിത്രം മാത്രമേ തെളിയുന്നുള്ളൂ.

“അനക്ക് വേറെ പണിയൊന്നും ഇല്ലേ ചെങ്ങായി...” എന്നാരോ പറയുന്നു... കിരണ്‍ ആണെന്ന് തോന്നുന്നു... അപ്പുവിനോട് ആണോ? ഉമ്മര്‍പ്പടിമ്പ് നിവര്നു കടന്നിട്ടാണ് ആ മഹാന്‍ സംസാരിക്കുന്നത്... ഭാഗ്യവാന്‍.

ആ ഉമ്മറത്ത് കൂട്ടം കൂടിയാല്‍ തന്നെ എന്തെങ്കിലും ഒക്കെ പറയാന്‍ ഉണ്ടാവും. ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം എസീ-കാറ്റ് വീശുന്ന ആ ഉമ്മറത്ത്. പുകഞ്ഞു വേര്‍ക്കുന്ന നട്ടുച്ചയ്ക്കും പച്ചമരങ്ങള്‍ നെടുവീര്‍പ്പിട്ടു ഞങ്ങള്‍ക്ക് ആശ്വാസം പകരുന്ന ആ ഉമ്മറത്ത്.

ആരും എന്നെ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല. ഇത്തിരി തണുക്കുന്നുണ്ടോ എന്നൊരു സംശയം. ഞാന്‍ വിചാരിച്ചു, ഈ നാട്ടില്‍ തണുപ്പോ? മെല്ലെ വാതില്‍ തുറന്നു പുറത്തേക്കു ഇറങ്ങി. ആ മങ്ങല്‍ അതുപോലെ നിലനില്‍ക്കുന്നു. എല്ലാം ഒരു മാറാല പിടിച്ച ചുവരിലെ പഴയ ചിത്രങ്ങള്‍ പോലെ...

ഇറങ്ങി റോഡില്‍ എത്തിയപ്പോള്‍ ഒരു നഗരത്തിന്റെ മുഴുവന്‍ ഇരമ്പലും എന്റെ ചെവിയില്‍. ബസ്സുകള്‍, ടക്ഷികല്, ബൈക്കുകള്‍, ടെമ്പോ എന്നുവിധ വണ്ടികള്‍ ചീരിപാഞ്ഞു നടക്കുന്നു, പുക ഖാര്‍ക്കിച്ച്ചു തുപ്പുന്നു. അളിഞ്ഞു ചീയുന്ന നഗരത്തിന്റെ വിഴുപ്പു കൊണ്ട് പോകുന്ന കോര്പോരറേന്‍ ചവറു വണ്ടിയും ഉണ്ട് കൂട്ടത്തില്‍.

റോഡരികില്‍ ഉള്ള ജീര്നിച്ച്ച ചേരിയിലെ കുട്ടികള്‍, ചിലര്‍ ഒരു വയസ്സുപോലും തികയാത്തവ, ആ വാഹന സേനയോട് കൌതുകം പങ്കിട്ടു കളിക്കുന്നു. ദിവസങ്ങളോളം വെള്ളം കാണാത്ത പിഞ്ചു ശരീരങ്ങള്‍. ഇവരെ പോലെ ഉള്ളവര്‍ തന്നെ അല്ലെ ചിലപ്പോള്‍ ഈ വണ്ടികള്‍ക്കിടയില്‍ കുടുങ്ങി ചാവുന്നത്? “തേരി മാ കാ... കഹാന്‍ ദേഖ് കെ ചല്‍ രഹാ ഹേ ...?”

അന്തരീക്ഷം രൂക്ഷം...

എനിക്ക് ഇനി ഓടണം എന്ന് തോന്നുന്നു ... ഈ നഗരത്തിന്റെയും, ഇതിന്റെ പുണ്ണ് പിടിച്ച അടിവയരിന്റെയും പക്കില്‍നിന്നും ഓടണം. ഞാന്‍ നടത്തത്തിന്റെ വേഗത കൂട്ടി, ഒരു ബസ്‌ കണ്ടപ്പോള്‍.

“സെഫരോണ്‍ ഗി സിന്ദകി ജോ കെബി നഹിന്‍ ഗധം ഹോ ജാധി ഹേ ...” മോഹന്‍ ലാലിന്‍റെ ആ അസഹ്യമായ ഡയലോഗ് രാധി ആവര്‍ത്തിക്കുന്നു. ലാലിനെ ചൊല്ലിയാണ് ഇപ്പോള്‍ ഉള്ള തര്‍ക്കം. പണ്ടും അടികൂടാന്‍ ഉള്ള ഞങ്ങളുടെ ഇഷ്ട്ടപെട്ട വിഷയങ്ങളില്‍ ഒന്ന് “ലാല്‍ Vs മമുട്ടി” ആണ്.

പുറത്തു ഉച്ച മയക്കത്തില്‍ കിടക്കുന്ന തെങ്ങുകളും, മദ്രാസ്‌ മുല്ലയും, ചെമ്പരത്തിയും. എന്നാല്‍ അവരെ ഉറക്കം കെടുത്തി, ഉമ്മറത്തുള്ള പടയെ വെല്ലുന്ന ആരവവുമായി ഒരു കൂട്ടം ചെതലക്കിളികള്‍ ആ വെയിലില്‍ നീരാട്ട് നടത്തുന്നു. മുറ്റത്തെ അശോകത്തിന്റെ കൊമ്പില്‍ അവരെ, “ഹായ്, എന്തൊരു സ്വൈരക്കേട്‌” എന്ന മട്ടില്‍ ഒരു ചെമ്പോത്ത് നോക്കി നില്‍ക്കുന്നു.

പടിഞ്ഞാറേ മുറ്റത്തെ ചുവന്ന മണ്ണില്‍, ഉച്ച വെയില്‍ ഇട്ട ഇപ്പൂതിയുടെയും, പെരെക്കയുടെയും, പറങ്ങി മാവിന്റെയും കറുത്ത കളത്തിനിടയില്‍, അവിടെയും ഇവിടെയും നോക്കി പുളഞ്ഞു നടക്കുന്നു ഒരു മനുങ്ങന്‍ കീരി. കീരിയും കുടുംബവും എത്രയോ തലമുറകളായി ഞങ്ങളുടെ ആ തൊടിയില്‍ താമസിച്ചു വരുന്നു. പെട്ടെന്ന് ഉമ്മറത്ത്‌ ഉയര്‍ന്ന ബഹളം കേട്ട് അവന്‍ എതോ ഒരു പൊത്തില്‍ ഓടി ഒളിച്ചു. ഇവിടെ താമസം ആയിട്ട് കാലങ്ങളോളമായി. എന്നാലും മനുഷ്യന്റെ കാര്യമല്ലേ. ഒന്നും പറയാന്‍ വയ്യ.

എനിക്കും അലിഞ്ഞു ചേരണം ആ കാഴ്ചയില്‍. വലിഞ്ഞു ക്ഷീണിച്ച ഞരമ്പുകളെ തൊട്ടു തലോടുന്ന ആ ശാന്തതയില്‍. എനിക്കും ആ പടച്ചിത്ത്രത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ആവണം.

ചീയുന്ന, വികൃത മുഖമുള്ള ഈ നഗരത്തിനെ തിരിഞ്ഞു നോക്കാതെ ഞാന്‍ ബസ്സില്‍ കയറി. ഒരു സീറ്റില്‍ ഇരുന്നു. നീങ്ങി. തീരെ തിരക്കില്ല. ബസ്സിന്റെ ഉള്‍ഭാഗം എവിടെയോ കണ്ടതുപോലെ. ജന്നലിന്റെ മുകളില്‍ അറിയാവുന്ന ഭാഷയില്‍, എന്റെ മലയാളത്തില്‍: “കയ്യും തലയും പുറത്തിടരുത്.”

മുഖത്തേക്ക് നോക്കാതെ കണ്ടക്ടര്‍ വന്നടുത്തു. കൊടുത്ത 20 പൈസ വാങ്ങാന്‍ അയാള്‍ ഒരു തിടുക്കവും കാട്ടുന്നില്ല. കണ്ടക്ടര്‍ ശ്യ്ജുവിന്റെ മുഖത്തിനും ഉണ്ട് ഒരു മങ്ങല്‍. പണ്ട് ഒരു ചെറിയ കുട്ടിയുടെ മുഖമായിരുന്നു അയാള്‍ക്ക്‌. ഇപ്പോള്‍ ഇത്തിരി കഷണ്ടി ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു. ലേശം നരയും. എന്റെ മുഖത്തു പോലും നോക്കുന്നില്ല.

“എന്താ, ഷൈജു ഏട്ടന് ടിക്കറ്റ്‌ കാശ് വേണ്ടേ? എന്നെ ഓര്‍മയില്ലേ? ഞാന്‍ എത്ര കാലം വിഭൂധിയില്‍ സവാരി ചെയ്തതാണ്,” ഞാന്‍ ആലസ്യത്തോടെ ചോദിച്ചു. അയാള്‍ പരപരാന്നു നോക്കി. എന്നിട്ട് ഒന്നും മിണ്ടാതെ പോയി.

വിഭൂധി…

ഇപ്പോള്‍ ആ ജര്‍ജര നഗരം വിട്ടു പായുന്ന വിഭൂധിയിലും എത്ര ഓര്‍മ്മകള്‍...

പുറത്തു... കണ്ടു മടുത്ത വര്‍ണങ്ങളെ പൊടിയുടെയും പുകയുടെയും ഇളം കറുപ്പ് പൊതിഞ്ഞു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഒരു മുഴു കുടിയന്റെ കരളിനു ബാധിച്ച സിര്ര്‍ഹോസിസ് പോലെ. മനസ്സിന്റെ ആ നീട്ടലിനു ചന്ദനം ചാര്തികൊണ്ട് ഇതാ വിബൂധിയുടെ മുന്നേറ്റം. ദിവസവും കാണുന്ന കെട്ടിടങ്ങള്‍ മറഞ്ഞു പോകുന്നു...

പണ്ട് കണ്ടിരുന്നവ അവര്‍ക്കിടയില്‍ അദ്ഭുതം പോലെ പൊങ്ങുന്നു... കമല മില്‍സ്, ഐ ടീ സീ വെല്‍ക്കം ഹോട്ടല്‍, കല്പക ബസാര്‍, ചര്ച്ച് ഗയ്റ്റ്, ഗേറ്റ്വേ ഓഫ് ഇന്ത്യ, കെവി കോമ്പ്ലെക്സ്, കിട്സണ്‍ കോര്‍ണര്‍, വീ ടീ, എം സീ സീ ബാങ്ക്, ഐസ് മോട്ടോര്‍സ്, കിങ്ങ്സ് സര്‍ക്കിള്‍, മാനാഞ്ചിറ മൈതാനം, ചാലപ്പുറം പോസ്റ്റ്‌ ഓഫീസ്... അങ്ങനെ...

“ശെരി, ശെരി...” എന്ന് എന്തോ പറഞ്ഞു അവള്‍ കൈകൊണ്ടു ഘോഷ്ടി കാണിക്കുന്നു. ആ ചാര് കസേരയില്‍ ഇരുന്നിട്ടാണ്. ആരാണ് അത്? അതുമാത്രം ഓര്‍മ കിട്ടുന്നില്ല… മനസ്സില്‍ പതിഞ്ഞ ഒരു മുഖം. നേരെ മുന്‍പില്‍ ലെച്ചു അതാ. തലയില്‍ ഒരു കിരീടം ഉണ്ട്. കയ്യില്‍ സുഭദ്രകുമാരി ചൌഹാന്റെ ഒരു കവിത.

ആ തണുപ്പ്...മരവിപ്പിക്കുന്ന ആ തണുപ്പ് എന്തുകൊണ്ട് വിട്ടു പോകുന്നില്ല?

എന്തായാലും ഞ്യാന്‍ സ്കൂള്‍ ബാഗും എടുത്ത് ബസ്സില്‍ നിന്നും ഇറങ്ങി… പ്രായം ഏറിയ ഷൈജു ഏട്ടന്‍ എന്നെ എവിടെയോ കണ്ടു മറന്നത് പോലെ നോക്കി. എന്നിട്ട് തിരിഞ്ഞു നടന്നു പാരടൈസ് ഹോട്ടലില്‍ കയറി. ഒരു നിമിഷം അയാളെ നോക്കി നിന്ന ഞാന്‍ പിന്നെ നടന്നു.

മൈതാനത്തിന്റെ മൂലയില്‍ പൊക്കവടയും ഉള്ളിവടയും ഉണ്ടാക്കുന്ന ആ ആള് ഇന്നത്തെ കച്ചവടം തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോള്‍ തിരക്ക് ഇല്ല. വേഗം എന്തെങ്കിലും വാങ്ങിക്കാം. അവിടെ എല്ലാവരുടെയും നാക്ക് നനയ്ക്കുന്ന സാധങ്ങലാണ്. ചെന്ന് 50 ഉര്‍പ്പയ്ക്ക് പൊക്കവട പറഞ്ഞു. പക്ഷെ കിളവന്‍ മാപ്പിള അനങ്ങുനില്ല. ഞാന്‍ പിന്നെയും പറഞ്ഞു, “ഇക്ക… ഞമ്മള സാധനം ഒന്ന് എടുക്കീന്നു!” അയാള്‍ മിണ്ടുന്നേയില്ല. ഇതെന്തു കഥ?

ഏതായാലും ഞ്യാന്‍ മുന്നോട്ടു നടന്നു. ഒരു അടി വെച്ചപ്പോഴേക്കും കോവിലകം. പുരാതന ചിത്രപണികള്‍ ഉള്ള ആ ചുമര് ഒന്ന് നോക്കി നിന്ന്. “കിലുകില് കിലുകില്” എന്ന് പിന്നെയും ചെവിയില്‍ മുഴങ്ങി.

അടുത്ത ചുവട് എന്നെ എന്റെ വീട്ടിന്‍ പടിയില്‍ എത്തിച്ചു. തൊടി കടന്നു... അതാ എന്റെ ഉമ്മറം. കിരണ്‍ ഇപ്പോഴും അനന്തശയനതിലാണ്. അവള്‍... ഏതാണ് ആ പരിചയം ഉള്ള വട്ട മുഖം? കവിതയുടെ രസം പിടിച്ച് മൂര്‍ദ്ധന്യാവസ്ഥയില്‍ എത്തിയ ലച്ചുവിന്റെ ഒച്ച കേള്‍കുന്നു... “ഖൂബ് ലടി, ഖൂബ് ലടി... ഖൂബ് ലടി മാര്‍ദാനി വൊഹ് തൊ...”

ഒരു തണുത്ത കാറ്റ് തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തുനിന്നും ആഞ്ഞു വീശി...ആരോ തോടികടന്നു വരുന്നതായി അവര്‍ക്ക് തോന്നി... എല്ലാവരും ഉമ്മര്‍പ്പടിമ്പ് വന്നുകൂടി പടിഞ്ഞാറെ ഇടവഴിയില്‍ കണ്ണും നട്ട് നിന്നു... പക്ഷെ ആരെയും കണ്ടില്ല...

എനിക്ക് ഒച്ച പൊന്തുന്നില്ല... അവരെ വിളിക്കാന്‍ പറ്റുന്നില്ല... എനിക്ക് എന്റെ മുറ്റത്തേയ്ക്ക് ഇറങ്ങാന്‍ പട്ടുനില്ല... ആരോ പിന്നില്‍നിന്നും വലിക്കുന്നു... അല്ല വിളിക്കുന്നു... കുട്ടികള്‍ എല്ലാവരും എന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കുന്നു... പക്ഷെ എന്തേ അവര്‍ ഒന്നും പരയത്ത്? എന്നെ മാടി വിളിക്കാത്ത്?

ആ വണ്ടുകളുടെ മുഴക്കം വീണ്ടും കാതില്‍... ഞാന്‍ പിന്നോക്കം നീങ്ങുന്നു... ഹേ... എനിക്ക് എന്റെ വീട്ടില്‍ പോണം... ഉമ്മറത്ത്‌ ഇരിക്കണം... കുട്ടികളുടെ മുഖങ്ങള്‍ ചെറുതായി പോകുന്നു... അവരോടു മിണ്ടാന്‍ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കില്‍... ഒന്ന് അവരുമൊത്ത് ചിരിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കില്‍... പിണങ്ങാന്‍ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കില്‍... അവള്‍... അവള്‍ ആരെന്നു കണ്ടുപിടിച്ചിരുന്നെങ്കില്‍...

കാഴ്ചകള്‍ തിരിഞ്ഞു പായുന്നു... ചിത്രപണികള്‍ ഉള്ള ചുമര്‍, വിഭൂധി ബസ്‌, മാനാഞ്ചിറ മൈതാനം, കിങ്ങ്സ് സര്‍ക്കിള്‍, ഐസ് മോട്ടോര്‍സ്, എം സീ സീ ബാങ്ക്, വീ ടീ, കിട്സണ്‍ കോര്‍ണര്‍, കെവി കോമ്പ്ലെക്സ്, ഗേറ്റ്വേ ഓഫ് ഇന്ത്യ, ചര്ച്ച് ഗയ്റ്റ്, കല്പക ബസാര്‍, ഐ ടീ സീ വെല്‍ക്കം ഹോട്ടല്‍, കമല മില്‍സ്... അങ്ങനെ. ആ കരിപുരണ്ട കുട്ടികള്‍, മൂക്കില്‍ തുളഞ്ഞു കയറുന്ന നാറ്റം... ആ തണുപ്പ്...

---------------------------------------------------------------------------------------

ഐസിയുടെ മരവിച്ച കാറ്റ് മുഖത്തടിക്കുന്നു. അടുത്ത് ഫോണ്‍ അടിക്കുന്നു “കിലുകില്, കിലുകില്” എന്ന്. തോളില്‍ തട്ടി, ഒരു ചിരിയോടെ, “ഗുഡ് മോര്‍ണിംഗ്”, എന്ന് ബോസ്സ്. മങ്ങല്‍ മാറി. ഒരു ചമ്മിയ ചിരിയോടെ ഞാന്‍ കൊതറി എണീറ്റു. മനസ്സില്‍ എവിടെയോ ഒരു ഭാരം. പല ചോദ്യങ്ങള്‍.

ദിവാസ്വപ്നങ്ങളിലെ ഭാരങ്ങള്‍ക്കും, ചോദ്യങ്ങള്‍ക്കും ഓഫീസ് ക്യുബികെളില്‍ കുടുങ്ങി നീറുന്ന പ്രായോഗിക മനസ്സില്‍ പ്രസക്തിയില്ല എന്നാ മഹാസത്യം ബോധ്യപെട്ട ഞാന്‍ അടുത്ത എകനോമിക് റിപ്പോര്‍ട്ട്‌ വായിച്ചു തുടങ്ങി.

---------------------------------------------------------------------------------------

കുട്ടികള്‍ ഉമ്മറപടി വിട്ടു. അപ്പ്രതീക്ഷിതമായ ഒരു സന്തോഷ മുഹൂര്‍ത്തം വഴിതെറ്റി പോയ നിരാശ മറച്ചുവെച്ച് അവര്‍ പഴയ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പോയി ഇരുന്നു...

അവള്‍... അവള്‍ മാത്രം ഒന്നുകൂടെ തിരിഞ്ഞു നോക്കി... ഇടവഴിയിലേയ്ക്ക്...